Giáo trình luyện dịch tiếng anh

     

Nhằm giúp những sinh viên, học viên và chúng ta học viên đang có khó khăn về vấn đề dịch thuật, người sáng tác Dương Ngọc Dũng đã biên soạn cuốn "Phương pháp luyện dịch Anh-Việt, Việt-Anh" này bằng những ghê nghiệm giảng dạy và quá trình học tập sống nước ngoài. Giáo trình được tạo thành 2 phần, phần 1 gồm bao hàm nội dung như: Translation at the lexical level, translation of particular words, translation of slangs & its relatives, translation of proverbial and idiomatic pharases. Mời tham khảo.

Bạn đang xem: Giáo trình luyện dịch tiếng anh


*

Dƣơng Ngọc Dũng giáo viên khoa Anh Đại học tổng đúng theo TP HCMPhƣơng pháp luyện dịch Anh - Việt Việt - Anh 1991 1 LỜI GIỚI THIỆUMột trong những khó khăn lớn nhất của bạn học giờ Anh là dịch thuật. Bao gồm nhữngsinh viên học rất vững về văn phạm và nhiều chủng loại về tự vựng cơ mà lại không thểdịch nhuần nhuyễn một đoạn văn lịch sự tiếng Việt và trái lại từ Việt lịch sự Anh.Ðiều đó rất dễ hiểu vì phiên bản thân người đó không rứa vững cách thức dịch thuật.Dịch một ngôn từ này thanh lịch một ngôn từ khác không dễ dàng như câu hỏi nói mộtngôn ngữ phụ. Bạn dịch phải nắm rõ về cả 2 ngôn ngữ mà mình buộc phải dịchchuyển. Vị đó, phương pháp luyện dịch bây giờ vẫn là một trong những khó khăn béo với ngườihọc giờ đồng hồ Anh.Ðể giúp những sinh viên, học viên và các bạn học viên đang có khó khăn về vấn đề dịchthuật, chúng tôi đã nỗ lực biên biên soạn bộ phương thức luyện dịch Anh-Việt,Việt-Anh này bằng những kinh nghiệm huấn luyện và giảng dạy ở một trường đại học và thừa trìnhhọc tập nghỉ ngơi nước ngoài.Phương pháp luyện dịch Anh-Việt, Việt-Anh đã được sử dụng huấn luyện và giảng dạy ở TrườngÐại học Tổng phù hợp như một giáo trình bao gồm thức trong không ít năm qua và đã đượcchúng tôi hiệu đính bổ sung thêm những sự việc mới mẻ.Cuốn sách này sẽ là 1 trong những cẩm nang có ích cho số đông ai muốn bước vào lãnh vựcdịch thuật của 2 ngữ điệu Anh, Việt cùng đạt kết quả tốt trong những kỳ thi những cấp củamôn Anh ngữ. 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT CƠ BẢN1.1. Không có bất kì ai không biết câu ngạn ngữ đang trở thành một sáo ngữ của Ý: "Tranduttore, traditore" (Dịch tức là phản). Ðiều này đặc biệt đúng khi chúng ta dịch các ngôn ngữ Tây Phương, vì những ngôn ngữ này ở trong về một nền văn hoá khác biệt hẳn cùng với nền văn hoá của bọn chúng ta. Trái lại, so với một ngôn ngữ như Hán văn, bọn họ vẫn có thể dịch gần giáp với niềm tin văn bản, phụ thuộc mối tương giao cảm thông sâu sắc đã được cấu hình thiết lập qua bao nhiêu thế kỷ chia sẻ văn hoá của Trung Quốc, chính là chưa kể có khá nhiều sự tương đương giữa việt và các ngôn ngữ Phương tây. Vì chưng đó, khi hợp tác vào câu hỏi dịch giờ Anh, Pháp, Ðức, Tây Ban Nha tốt Ý sang trọng tiếng Việt giỏi ngược lại, bạn dịch vấp cần nhiều trở ngại trong bài toán lột tả được mẫu phần tinh thuý duy nhất của nguyên bản.1.2. Biện pháp giải quyết trước tiên của các dịch giả xưa ni là vừa dịch vừa thích luôn một thể (interpreting translation). Ví như hai câu thơ Kiều: kỳ lạ gì bỉ sắc bốn phong Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen Ðược Nguyễn Văn Vĩnh chuyển sang Pháp ngữ như sau: Quoi de suprenant dans cette loi des compensations Qui veut que e"abondance ne se manifeste quelque part, que comme pendant d"une pénuric qui se manifeste autre part. Le ciel bleu a contracté I’habitude de livrer avec les joues roses le combat de la jalousie ko kể sự kiện phiên bản thân lắp thêm tiếng Pháp của NVV nghe đang lòng thòng nặng năn nỉ (se manifeste.....quelque part...se manifesle autre part), dịch đưa còn phạm phần nhiều lỗi chủ yếu tả sau:1. Không đồng bộ trong phương thức dịch. Nếu tìm dịch bay ý (phóng dịch) thì không nên bám ngay cạnh từng chữ, nếu tìm lối dịch thật giáp (trực dịch) thì ko được quyền phân tích và lý giải gì thêm. Như vào câu 1, dịch giả gửi " kỳ lạ gì bỉ sắc bốn phong" ra thành " không có gì phải không thể tinh được về cái cơ chế bù trừ, lý lẽ này hy vọng rằng chỗ này tương đối đầy đủ dư quá thì chỗ khác phải chịu không được đầy đủ 3 khiếm khuyết" . Vào câu thơ Nguyễn Du có nơi nào là: "Luật bù trừ" (loi des compensations) đâu?2. Trong câu trang bị hai, dịch đưa lại theo cách thức dịch gần kề từng chữ, từng câu, mặc kệ ý nghĩa, thanh âm vần điệu ra sao. Trời xanh = Le ciel bleu = Trời màu xanh Má hồng = Les joues roses = má màu hồng Ðánh tị = Le combat de la jalousie = Trận đánh vì chưng lòng ghen tuông tuông quen thuộc thói = Contracté l"habitude = Nhiễm kiến thức Trong khi, giả dụ theo phương thức dịch thoát (phóng dịch), NVV yêu cầu hiểu là trời xanh ám chỉ số mệnh (destinée), má đào ám chỉ giai nhân, người có nhan sắc v.v...1.3. Cách xử lý thứ nhị là phóng dịch, tức là dịch thoát lấy ý, không bám trụ vào nguyên tắc. Ngay trong lịch sử dân tộc phiên dịch tởm Ðiển Phật giáo từ thời điểm cách đây 17 cụ kỷ từ giờ Pali tốt sanskrit sang tiếng Trung Quốc bọn họ cũng chứng kiến khuynh hướng này. An chũm Cao, đưa ra Thuyền, mê say Ðạo An công ty trương phóng dịch - Huyền Trang cũng theo phương pháp của Cưu Ma La Thập. Ở phương tây cũng có sự xung bất chợt giữa hai xu thế khi phiên dịch kinh Thánh và những tác phẩm văn triết học cổ đại, ví dụ những học giả người Syrie khi tới cư trú quán tại Baghdad (thủ đô của Iraq bây giờ) vẫn theo phương pháp trực dịch lúc phiên dịch cửa nhà của Plato, Aristotle, Galen, và Hippocrates sang tiếng Ả Rập. Tuy nhiên Cicero trong cầm kỷ thứ nhất trước công nguyên là nhân vật khét tiếng nhất trong chủ trương phòng lại bài toán trực dịch từ giờ Hi Lạp quý phái tiếng La tinh. Thánh Jerome chủ trương dịch gần cạnh từng chữ , từng câu của thánh Kinh. Một nghìn năm sau, Martin Luther cũng theo nhà trương này lúc dịch Thánh ghê sang tiếng Đức. Ở Việt Nam, trước năm 1975, thi sĩ Bùi Giáng công ty trương phóng dịch. Theo ông: "Dịch văn là sáng chế trở lại áng văn trong một ngữ điệu khác. Dầu dịch một cuốn sách, 4 tuyệt dịch một đoạn, một câu thôi, dầu dịch hay, dầu dịch dở, cũng không giải pháp gì thoát ra khỏi vòng yêu thương sách của tái tạo".1 Ðiều này hoàn toàn đúng, cơ mà khuyết điểm chính của phương thức phóng dịch là thường khi nó trở thành chủ yếu tác phẩm của tín đồ dịch, và cơ chế chỉ vươn lên là cái fonts cho việc phô diễn tư tưởng của fan dịch nhưng thôi, ví dụ như trong bao gồm trường hòa hợp của Bùi Giáng: Hamlet hoàn toàn có thể ngâm thơ Nguyễn Du, tốt Othello có thể niệm nam A tế bào A Di Ðà Phật... Cicero khi dịch Homer thanh lịch tiếng La tinh đã biến chuyển Homer biến chuyển Virgil, một bên thơ La Mã mà ông kính phục. Herder lúc dịch Shakespeare sang tiếng Ðức đã đổi thay Shakespeare thành Goethe. Ðó là chỗ nguy hại của phương thức phóng dịch.1.4. Phương pháp trực dịch khởi nguồn từ quan điểm nhận định rằng dịch là chuyển nhượng bàn giao một thông điệp (translation as tranmission). Phương thức phóng dịch bắt đầu từ quan điểm cho rằng dịch là sáng tạo (translation as creation). Theo rất nhiều nhà ngôn ngữ học hiện tại đại, như Roman Jokobson với J.C. Catpord, gồm 3 mô hình phiên dịch: a. Intralingual: rewording in the same language. Viết lại bằng cùng một vật dụng tiếng. (theo tôi, đây chưa hẳn là dịch đúng nghĩa, mà chỉ là diễn đạt cùng một ý đó bởi một giải pháp khác thôi.) b. Interlingual: rewording in another language. Viết lại bởi một ngữ điệu khác. C. Transmutation: rewording in another code altogether: chuyển hẳn qua một mã ngữ điệu khác. Chỉ có quy mô b mới và đúng là mô hình thông ngôn như chúng ta đang bàn nghỉ ngơi đây. Trong quy mô này, Peter Newmark, giáo sư dạy dỗ môn dịch thuật trường Ðại học tập Bách khoa sinh hoạt Luân Ðôn, phân biệt ra hai xu hướng như sau: a. Xu hướng ngữ - nghĩa (semantic approach) b. định hướng giao - tiếp (communicative approach)1 Bùi Giáng, Lời bạt cho bạn dạng dịch Le Malentendu của Albert Camus, Võ Tánh xuất bản, 1967, tr. 179 5 xu hướng ngữ - nghĩa tương tự như lối trực - dịch, nghĩa là bám sát đít cấu truc ngữ nghĩa, cấu tạo cú pháp và ý nghĩa từ vựng đúng chuẩn của nguyên bản. Khuynh hướng giao tiếp tương tự như lối phóng dịch, nghĩa là nỗ lực tạo ra tác dụng đối với người đọc tương đương như hiệu quả của nguyên tắc: Peter Newmark tất cả vẽ sơ đồ vật sau đây: SOURCE LANGUAGE BIAS TARGET LANGUAGE BIAS(Tôn trọng ngôn từ gốc, ngữ điệu của (Tôn trọng ngữ điệu mục tiêu, ngôn nguyên tác) ngữ của bản dịch) LITERAL không tính phí (dịch sát) (dịch phóng) FAITHFUL IDIOMATIC (trung thành với nguyên tắc) (căn cứ bên trên lối nói của ngôn ngữ dịch) SEMANTIC COMMUNICATIVE (Ngữ nghĩa) (giao tiếp) ví dụ như đội từ giờ Ðức sau đây: Bissiger hund! Hund = chó bissinger là một tĩnh từ xuất hành từ rượu cồn từ bissen có nghĩa là cắn. Ví như theo giải pháp ngữ nghĩa, ta rất có thể dịch team từ bên trên là "chó cắn" = Dog that bites. Trường hợp theo cách thực hiện giao tiếp, ta cần dịch là "Coi chừng chó" = Beware of the dog! bạn Pháp dịch đội từ trên là Chien méchant. Giờ đồng hồ việt kết hợp cả Anh lẫn Pháp (chó dữ) nên thường dịch là: "Coi chừng chó dữ". Trong tỉ dụ này ví dụ phương án giao tiếp ví dụ và đúng mực hơn vày câu trên là một trong lời cảnh cáo, bắt buộc dịch ra là " chó cắn" người đọc sẽ không hiểu nhiều gì cả.1.5. Theo Peter Newmark, khuyết điểm của phương án giao tiếp là hay dịch sót ý văn bạn dạng gốc (undertranslation) trong những khi phương án ngữ nghĩa lại hay 6 dịch văn phiên bản gốc một giải pháp dễ dàng, lướt thướt (over translation). Như vậy phương án giao tiếp có kết quả (effective) hơn, nhưng phương pháp ngữ chính đựng nhiều thông tin về văn phiên bản gốc hơn. Tôi không trả toàn gật đầu đồng ý với cách nhìn của Peter Newmark. Phương thức trực dịch xuất xắc ngữ nghĩa nhiều khi không cung ứng nhiều tin tức hơn phương thức giao tiếp, mà trái lại còn làm chúng ta hiểu sai nghĩa của văn bản gốc (source text). Ví như câu sau đây bằng giờ đồng hồ Tây Ban Nha: Tengo Suenõ Tengo = Tôi gồm = = I have Suenõ = giấc ngủ nếu dịch cạnh bên là " Tôi có giấc ngủ" (I have a sleep) thì hoàn toàn không đúng, vày ý của câu trên mong mỏi nói là: " Tôi ai oán ngủ" (I am sleepy) xuất xắc là câu bằng tiếng Pháp sau đây, thường được nghe ở sân bay: Madame Odelle, passager à destination de Douala, est demandée au téléphone. Cách thực hiện trực dịch sang tiếng Anh sẽ cho bản dịch sau đây: Madame Odelle, passenger with destination Douala, is demanded on the telephone. Phương án tiếp xúc sẽ cho bản dịch dưới đây (đúng với ý thức tiếng Anh hơn) Ms Odelle, passenger for Douala, you are wanted on the telephone.1.6. Milferd Larson, trong nhà cửa Meaning based translation (1984), không sử dụng nhóm từ giao tiếp (communicative), nhưng dùng nhóm từ quánh ngữ (idiomatic) nhằm mô tả phương thức này. Tuy vậy, lối rõ ràng của Milfsred Larson không trùng phù hợp với lối rành mạch giữa ngữ nghĩa (semantic) và tiếp xúc (communicative) như Peter Newmark. Bà rành mạch giữa dịch dựa theo bề ngoài (form-based) cùng dịch dựa theo ý nghĩa sâu sắc (meaning -based). Dịch dựa theo bề ngoài tức là trực - dịch, dịch sát, tựa như như khái niệm cách thực hiện ngữ nghĩa của Peter Newmark, mà lại trong Peter Newmark còn nhận định rằng 7 cách thực hiện trực dịch vẫn có ưu thế riêng của nó, Milfred Larson hoàn toàn bài bác bỏ lối dịch này. Bà viết: "Nguyên tắc cơ bản nhất là một phiên bản dịch đặc ngữ (giống như phương án tiếp xúc của Peter Newmark) tái tạo chân thành và ý nghĩa của ngôn từ gốc bằng một hình thái tự nhiên và thoải mái nhất của ngôn ngữ đón nhận (tức ngôn từ dịch)"1 .1.7. Katharina Reiz, một đơn vị lý luận phiên dịch fan Ðức, trong thắng lợi Möglichkeiten und Grenzensetzungskritik (1971) (những khả tính với giới hạn của nhà phê bình dịch thuật), tìm biện pháp chia ra gần như tiêu chuẩn chỉnh khách quan lại để reviews một bạn dạng dịch. Cách thức của tác giả này dựa trên "việc phân một số loại văn bản dịch". (ubersetzungsrelevante Texttypologie). Dựa trên tác phẩm organon - Modell (1965) của Lare Bechner, Katharanina Reiz phân các loại văn bản theo ba chức năng chính của ngữ điệu là tin tức (Darstellung) biểu hiện (Ausdruck) và đối thoại (Appell). Ta gồm sơ vật dụng sau:Funktion der Sparache: Darstellung - Ausdruck - Appell(chức năng của ngôn ngữ)Dimension der Sprache: - Logisch - asthetisch - dialogisch(chiều kích của ngôn ngữ) (luận lý) - (thẩm mỹ) - (đối thoại )Texttyp - inhaltsbetont - formbetont - appeubetont(loại hình văn bản) (nhấn rất mạnh vào (nhấn mạnh vào (nhấn mạnh vào khả nội dung) hình thức) năng giao tiếp)1 M. LARSON, Meaning-based Translation (1984) tr. 17 8 Nghĩa là, theo Katharanina Reiz, không có việc chấp nhận phương pháp này mà bài bác bỏ là một phương thức khác. Vấn đề chọn lựa phương thức dịch là tuỳ vào mô hình văn bản. Ví như văn bạn dạng khoa học (chức năng ngữ điệu là thông tin, chiếu kích ngôn từ là luận lý, mô hình băn bạn dạng nhấn rất mạnh tay vào nội dung được truyền đạt) thì nên cần chọn cách thức trực - dịch, dịch sát. Nếu như thể văn bản học (chức năng ngữ điệu là biểu hiện, khiến ấn tượng, chiều kích ngôn ngữ là thẩm mỹ, loại hình văn bạn dạng nhấn to gan vào hiệ tượng diễn đạt) thì nên chọn phương pháp đặc ngữ của Milfred Larson. Ðể dịch phần lớn câu đối thoại, áp phích quảng cáo, thì không còn cách thức nào tốt hơn là cách thức giao tiếp, như tỉ dụ "Coi chừng chó dữ" trong tè mục 1.4 nói trên. Dĩ nhiên, lối phân loại tính năng ngôn ngữ của Katharina Reiz sẽ bị nhiều nhà ngôn ngữ học cho rằng quá sơ sài và thiếu thiết yếu xác. Về phương diện này M.A.K Halliday tất cả một bảng phân loại tính năng ngôn ngữ chi tiết hơn. Roman Jakobson cũng có thể có một dạng hình phân loại khác. Tuy vậy tôi vẫn bàn tiếp đến Halliday và Jakobson trong số phần sau.NHỮNG KHÓ KHĂN trong CÔNG TÁC DỊCH THUẬT2.1 khó khăn thứ nhất thường gặp gỡ phải là tín đồ dịch không nắm vững cả ngôn ngữ gốc (source language) lẫn ngôn ngữ phương châm hay chào đón (target or receptor language). Ðiều này rất thông dụng ở sinh viên y khoa ngoại ngữ, dẫu vậy mặt đa số này hoàn toàn có thể dần dần được tương khắc phục giả dụ được trả lời tốt. Trở ngại nói trên bắt nguồn từ những việc hai cơ cấu tổ chức ngôn ngữ (Anh cùng Việt tốt Pháp và Việt) quá không giống nhau. Trong cả giữa tiếng Anh cùng tiếng Pháp, qua bao nhiêu thế kỷ gặp mặt văn hoá, vẫn tồn tại số đông faux amis. Ví dụ rượu cồn từ Pháp demander không tương đương với demand của Anh, mà tương đương với request. Pháp Anh actuel topical éventuel possible addition bill (trong đơn vị hàng) 9 giữa tiếng Ðức cùng tiếng Hà Lan, bao gồm từ hệt nhau nhau nhưng nghĩa trọn vẹn khác nhau. Ðức Hà Lan chịu đựng vertrangen lắng dịu Khảo sát, chú ý betrachten thực tập, thực hành Ngay giữa tiếng Hán của người china và giờ Hán của người Việt cũng đều có sự khác biệt trong biện pháp hiểu hồ hết từ rất thịnh hành như: an trí, tử tế, tè tâm, công phu, đáo để..... Fan tàu gọi sự an trí câu cấm, đáo nhằm nghĩa là đi cho tận đáy, kỹ lưỡng.. Chứ không tồn tại nghĩa xấu như trong giờ Việt, còn đái tâm đối với họ không tức là hẹp hòi, bần tiện như họ hiểu mà có nghĩa là cẩn thận.. Còn chữ công phu thời buổi này nếu ai coi phim Lý đái Long thì hiểu rõ rằng chữ kia chỉ gồm quyền cước, võ thuật (kungfu) chứ không tương quan gì mang lại chữ lao động của vn cả theo học giả Nguyễn Hiến Lê, không ít người Tàu chê giờ Hán của ráng Phan Bội Châu là không "thuần", nghĩa là đôi khi cụ phan đã áp dụng những từ bỏ Hán do chủ yếu cái nho sĩ vn đặt ra, chứ chưa phải của bạn Trung Quốc. Nhiều người Anh học tiếng ý thấy chữ morbido lại tưởng lầm là morbid (chết chóc, ảm đạm...) trong những lúc nó tức là soft (mềm mại, dịu dàng). Sự nhầm lẫn này đề cập không làm thế nào cho hết được. Tín đồ Việt bọn họ học nhiều ngoại ngữ cũng thế. Nếu tốt tiếng Pháp trước rồi học tập tiếng Anh sau, tín đồ học thường cắt nghĩa tiếng Anh theo phạm trù giờ đồng hồ Pháp, tuyệt ngược lại.2.2 khó khăn thứ hai nghiêm trọng hơn là người dịch không có kiến thức chăm môn quan trọng về nghành nghề dịch vụ mình cần phiên dịch. Ðây là nguyên tố văn hoá - xã hội (socio - cultural factor) mà bọn họ thấy phần nhiều tất cả phần đa giáo trình dạy dịch đều không còn quan trung ương đến. Ví dụ như thời buổi này trong giờ Anh có nhiều từ được áp dụng trong đời sống từng ngày xuất phát từ những lãnh vực không giống nhau (y tế, làng hội học, nhân chủng, kinh tế tài chính v.v..) như: (intra - uterine device) ECG electrocardiogram Greenhouse effect, Murphy"s law, IUD, ressies, blabs. 10Trong thực tế, không ít người dân sẽ cho rằng không thể ôm đồm tìm hiểu hết mọilĩnh vực để gia công công tác dịch thuật mang lại hoàn hảo. Tôi thừa nhận rằng đó làmột hài lòng bất khả thực hiện, nhưng nếu gật đầu theo đuổi các bước dịchthuật (kể cả ngữ điệu và phiên dịch), và đặc biệt là đối với cô giáo dạy dịch,chúng ta gồm bổn phận bắt buộc học hỏi, tra cứu tòi càng những càng tốt về nhiều lĩnhvực tri thức mà sinh viên quan liêu tâm. Sinh viên không chỉ là học ngôn ngữ đơnthuần, mà lại còn bắt buộc được thêm thêm kiến thức về những ngành công nghệ (xãhội cũng như tự nhiên) để nắm rõ hơn ngôn cảnh cùng ngữ cảnh của ngônngữ mình đã học. Trong tiếng Việt ngày nay có nhiều từ mới phát xuấttừ nhiều nghành nghề khoa học khác biệt và đang trở thành phổ đổi mới như: vĩ mô,phân cấp, bức xúc, hạch toán, diện rộng, diện hẹp, tái chế, phần cứng, phầnmềm, quy hoạch, bùng phát thông tin, trực chiến...khi giảng dạy môn dịch Việt- Anh, tôi đề nghị các giáo viên yêu cầu lưu tâm tìm hiểu các từ tương đương. Khinghiên cứu như vậy chúng ta đồng thời phát âm được cái toàn cảnh văn hoá - xãhội - lịch sử dân tộc của rất nhiều từ đó.Tôi xin đơn cử một vài ví dụ như về trường đúng theo do không hiểu biết nhiều chuyên môn nênđưa đến việc dịch sai.

Xem thêm: Giấy Tờ Để Làm Bảo Hiểm Thất Nghiệp, Thủ Tục Nhận Bảo Hiểm Thất Nghiệp Mới Nhất 2021

Dưới đấy là một câu thơ vào vở kịch Romeo và Jullietcủa Shakespeare.O Love ! O life ! not life, but Love in death!(Act 3, Scene 5)Trần Thiên Ðạo, một cây cây viết phiên dịch tiểu thuyết Anh, Pháp lừng danh ởmiền phái mạnh trước 1975, vẫn dịch như sau:Ôi tình yêu, ôi cuốc sống, nhưng chưa phải là cuộc sống mà là tình yêu trongcõi chết. Hiểu biết đầu tiên mà è cổ Thiên Ðạo thiếu là do không đọc lại nguyên táccủa Shakespeare. Câu kia của bá tước đoạt Paris thốt lên lúc phát hiện nay Juliet sẽ chết(chết giả) ngay trước đám cưới . Ví như hiểu vì vậy thì có lẽ Trần Thiên Đạo đãkhông chia nhỏ ra một câu dịch lẩn thẩn như trên do bám sát vào tự ngữ 11 nguyên bản. Câu thơ trên tất cả nghĩa là: "Ôi ái tình của anh! Ôi cuộc sống của anh ! Em không thể sống nữa nhưng vẫn là tình yêu của anh ấy trong cõi chết". Gọi biết lắp thêm hai mà lại Trần Thiên Đạo thiếu hụt là sơ hở không nhận biết rằng câu thơ kia của Shakespeare được Albert Camus trích làm đề từ ngay trước vở kịch Les Justes của ông. Albert Camus mượn câu thơ đó để nói lên nhà đề bốn tưởng thân hai nhân vật chủ yếu của tác phẩm: nam giới bị phán quyết tử hình sau vụ mưu cạnh bên nhiếp bao gồm vương thành công, này còn sống để thường xuyên đấu tranh mang đến lý tưởng bí quyết mạng của chàng. Bạn dạng streamline cuốn Destination tights được dịch ra " thời điểm kẹt tiền". Hơn thế nữa ngay cả khi bao gồm hiểu biết chuyên môn mà bất đề nghị cũng vẫn chia đến những sai lạc tai hại. Nai lưng Văn Giáp, một bên Hán học uyên thâm, trong bản phụ lục mang đến bài nghiên cứu và phân tích Le Bouddhisme en Annam dès origines au XIII è cổ siècle, khi trích cùng tóm tắt phần đông đoạn văn vào khâm định Việt Sử thông Giám cưng cửng Mu tương quan đến phật Giáo tự thời bên Ðịnh cho tới cuối đời Lê Trung Hưng, đã dịch câu: "Sắc cõi tục bốc thệ đạo thích bỏ ra nhân, vô đắc dự cung nữ quan thông" sang trọng Pháp văn như sau: "L"empereur interdit aux devins, Sorciers et religieux d"entretenir des relations avec les habitants du palais" (Hoàng Ðế, chỉ Lệ Thánh Tôn, nhan sắc cấm những Tăng đạo ko được hỗ tương với nhân dân trong thành). Tức là "cung nhân" được è cổ Văn Giáp hiểu nhầm là "habitants du palais" (nhân dân vào thành) trong khi ngay từ điển Hán Việt của Ðào Duy Anh mang đến biết: "cung nhân" có nghĩa là "cung nữ" (Gille d"honneur). Nếu như cấm sư sãi quan hệ giới tính với cung phụ nữ thì đúng theo lý, chứ trường hợp cấm quan hệ tình dục với quần chúng thì lại là 1 vấn đề khác. Sự sai lạc của è Văn Giáp đổi thay một sự kiện lịch sử dân tộc trong tác phẩm vn Phật Giáo Sử lược của yêu thích Mật Thể, tức là tác mang này chép bạn dạng trong cương Mục 1Giáo sư Ðỗ Khánh Hoan, khi dịch vở kịch Hamlet, đã gửi câu thơ: to lớn be or not be, that is the question. Ra thành:1 tài liệu theo Lê bạo gan Thát, dịch lại mấy đoạn văn trong cưng cửng Mục về tình trạng Phật Giáo thời Hậu Lê tập san tưtưởng số 4, năm thiết bị 5, mon 6-1972 12 Sống tuyệt thôi ko sống, sự việc là đây. Bạn dạng mới trên đây của Bùi Ý, Bùi Phụng, Bùi Anh Kha (nxb Văn học tập 1986, tr. 91) cũng dịch như thế. Sống hay không nên sống , đó bắt đầu là vấn đề. Nói chung các bản dịch Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha phần đa theo phổ biến một khuôn, nghĩa là hiểu đúng bản chất to be trong câu thơ trên tức là to live tốt to exist. Dẫu vậy nếu bọn họ nghiên cứu giúp kỹ lại vở kịch và toàn cảnh tôn giáo của cố kỉnh kỷ 16 sinh sống Anh - Công Giáo, Tin Lành, thiếu tín nhiệm v.v.. Cần được dịch câu thơ bên trên (theo phương thức giao tiếp) như sau: "Có đề nghị là hồn ma của thân phụ ta hay là không , đó mới là vấn đề?" Tôi đã lý giải điều này rất rõ trong giảng trình về Shakespeare mang đến sinh viên năm thứ bốn khoa Anh văn bắt buộc không đi vào chi tiết ở đây.2.3. Trở ngại thứ 3 tương quan đến vấn đề phong cách học. Nếu như một bạn dạng dịch Ngô tất Tố thanh lịch tiếng Anh tất cả cùng một thiết bị tiếng Anh như trong phiên bản dịch Nguyễn Công Hoan tuyệt Nam Cao, tô Hoài, thì đó là 1 trong sự lose trong câu hỏi dịch thuật, vì phong thái văn học của các nhà văn nói trên hoàn toàn khác nhau. Quyển Vietnamese Literature của Nguyễn tương khắc Viện với Hữu Ngọc (Nhà xuất bản Red River, Hanoi) là 1 trong những ví dụ điển hình nổi bật cho lối phiên dịch san phẳng này; dù là những đơn vị văn, công ty thơ bao gồm cách xa nhau chừng mấy nạm kỷ cũng rất được dịch bằng một loại tiếng Anh tương đương nhau. Giả dụ xem đây là một tứ liệu để nghiên cứu theo cách nhìn dịch ngữ nghĩa (semantic) thì được, tuy vậy nếu quan sát từ góc độ cách thức giao tiếp và đặc biệt là góc độ phong cách học (stylistics) thì rõ ràng là một thất bại. Ðó chính là lý do vì sao ở tây thiên những siêu phẩm lớn vẫn được dịch đi dịch lại nhiều lần. Khó khăn khăn này có gốc rễ sâu trong công tác dịch thuật văn học nói chung, vì ngữ điệu văn học rất cần phải được cách xử trí một cách quan trọng đặc biệt hơn các phong thái ngôn ngữ khác. Theo ý tôi, rất có thể dần dần dần khắc phục khó khăn này nếu phần đa dịch giả nhiệt tình hơn mang đến các nghiên cứu và phân tích trong ngôn ngữ học hiện đại như phong cách học, văn bạn dạng học, hệ thống liên kết văn bản (discocerse hay là interdiscouse), triết lý logic ngữ nghĩa v.v.. Trước đây mọi người vẫn có thái độ phi khoa học so với môn phiên dịch, nhận định rằng cứ xuất sắc tiếng Anh thì dịch đồ vật gi sang giờ đồng hồ Anh cũng 13 được. Nhưng rứa nào là "giỏi tiếng Anh". Ngay cả trong đơn vị trường đại học, môn thông ngôn (translation) cũng được dạy một phương pháp cẩu thả, vô trách nhiệm, thường xuyên được giao cho phần đông giáo viên không tồn tại chuyên môn gì khác và luôn luôn luôn được giao cho các sinh viên mới được lưu lại trường, do quan niệm đó là một môn chẳng đòi hỏi sức lực lao động giảng dạy dỗ bao nhiêu. Tôi quan niệm rằng đây chính là một môn gai góc nhất, gay go độc nhất vô nhị trong toàn bộ các môn của khoa ngoại y khoa ngữ, bởi nó đòi hỏi người dạy dỗ có khá đầy đủ khả năng phát âm biết về cả hai ngôn từ (ngôn ngữ gốc và ngôn từ mục tiêu), nắm vững bối cảnh văn hoá - lịch sử dân tộc của văn bạn dạng được dịch cũng tương tự quán triệt các phong cách ngôn ngữ khác nhau (phong giải pháp hội thoại, phong cách hàn lâm, phong thái văn học v.v..) đó là chưa kể những kiến thức và kỹ năng về ngữ điệu học và triết lý dịch hiện đại. MỘT VÀI NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA CÔNG TÁC DỊCH THUẬT3.1. Trước hết cần phải dịch nghĩa một cách nghiêm túc công tác phiên dịch. E. A. Nida, bậc thầy trong lý luận phiên dịch ở Mỹ, giới thiệu một có mang như sau: "Dịch thuật là tái tạo ra lại trong ngôn ngữ chào đón sự tương đương tự nhiên và thoải mái và gần gũi nhất so với thông điệp của ngôn ngữ gốc, trước tiên là phương diện chân thành và ý nghĩa và sau đó là về phương diện phong cách" Theo E.A. Nida, bất kể ai ao ước bàn cho khoa học phiên dịch, hay nói cho chính xác hơn, bàn tới việc mô tả kỹ thuật của các quy trình trong công tác phiên dịch, gần như phải vấn đáp hai câu hỏi cơ bản. (1) Dịch thuật là một trong những khoa học hay một nghệ thuật? (2) có thể thực hiện câu hỏi dịch thuật một cách tuyệt đối hoàn hảo không?3.2. E.A.Nida trả lời rằng công tác làm việc dịch thuật rất có thể được diễn tả ở cha cấp độ công dụng (functional levels): 14 1. Như một kỹ thuật 2. Như một tài năng (skill) và 3. Như một thẩm mỹ "Một sự đối chiếu kỹ lưỡng đúng chuẩn điều gì xảy ra trong quy trình phiên dịch, quan trọng trong trường hợp ngôn ngữ gốc với ngôn ngữ mừng đón có kết cấu ngữ pháp cùng ngữ nghĩa hoàn toàn khác nhau, đã cho thấy thêm rằng, thay do đi thẳng xuất phát từ một tập hợp các cấu trúc mặt phẳng sang một tập hợp khác, fan phiên dịch có năng lượng thực sự phải sang 1 quá trình có vẻ như lòng vòng là phân tích, chuyển hoán và phục nguyên".1 . E.A.Nida gồm vẽ một sơ đồ tổng quát về quá trình chuyển từ ngữ điệu gốc thanh lịch ngôn ngữ tiếp nhận như sau: SOURCE LANGUAGE RECEPTOR LANGUAGE (ngôn ngữ gốc) (ngôn ngữ tiếp nhận) TEXT TRANSLATION (Văn bản) (Phiên dịch) ANALYSIS RESTRUCTURING (Phân tích) (phục nguyên) TRANSFER (chuyển hoán) tín đồ phiên dịch làm những gì trong khâu phân tích? rất cần phải phân tích:1 Sách sẽ dẫn, trang 79 15 1. Mối quan hệ ngữ pháp giữa những thành tố. (Grammatical relationships between constituent parts) 2. Ý nghĩa quy chiếu của những đơn vị ngữ nghĩa. (Referential meaning of the semantic units) 3. Ý nghĩa liên hội của các cơ cấu ngữ pháp và các đơn vị ngữ nghĩa. (Connotative values of the grammatical structures & semantic units)3.3 bởi tư tưởng của E.A. Nida vượt hàm súc, cô đọng, tôi xin diễn giải lại như sau: Thoạt nhìn chúng ta tưởng rằng bạn dịch đi liền mạch từ những cơ cấu bề mặt của ngôn ngữ được dịch thanh lịch cơ cấu bề mặt của ngữ điệu dịch (mà E. A . Nida hotline là receptor language), lấy ví dụ từ câu Tôi có mặt ở nhà thời gian 7 giờ chiều sang I am at trang chủ 7 p.m. đích thực là bạn dịch yêu cầu trải qua tối thiểu 3 công đoạn. 1. Phân tích: so sánh cấu tạo ngữ pháp giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Câu giờ Việt ám chỉ thì tương lai, hiện tại hay vượt khứ? So sánh ý nghĩa của hai ngữ điệu để lựa chọn ra những đơn vị ý nghĩa sâu sắc thích hợp. Lấy ví dụ tôi xuất hiện không cần là I have face, Nhà có thể là house tuyệt home....Ðồng thời xem xét ý nghĩa sâu sắc liên hội của cơ cấu ngữ pháp và đơn vị ngữ nghĩa giúp xem văn bạn dạng gốc gồm một ý ngầm nào hay không. Câu giờ đồng hồ Việt nói trên hoàn toàn có thể là tuyên bố về một sự kiện rõ ràng . Cũng hoàn toàn có thể câu bên trên mang ý niệm mời mọc, kêu gọi . Câu trên rất có thể có hàm ý trách móc ...

Xem thêm:
101 Cách Tạo Kiểu Tóc Đơn Giản Mà Đi Học, Đi Chơi Đều Xinh Xắn Hết Lời

Nói nắm lại.... Hoàn toàn có thể có vô số phân tích và lý giải khác nhau về một câu phạt ngôn thông thường nhất, ví như xét theo khía cạnh ngữ dụng học (pragmatics). 2. Gửi hoá: E.A.Nida cho rằng đây là công đoạn ít tinh vi nhất, vì chưng vì, theo ông, các ngôn ngữ chỉ khác biệt ở cấu trúc bề mặt, còn rất giống nhau ở cơ cấu hạt nhân (The kernel structures of different languages are surprisingly similar, so that transfer may be effected with the least skewing of the content, sách đã dẫn, trang 86). Vấn đề đặc biệt quan trọng đặt ra là E.A.Nida không đặt ra những tiêu chí để biết được tín đồ phiên dịch có hiểu chúng tổ chức cơ cấu hạt nhân của ngôn từ gốc cùng ngôn ngữ chào đón hay ko ? Và cơ cấu hạt nhân là cơ 16 cấu ngữ nghĩa (semantic), cú pháp (syntactic) tốt ngữ dụng (pragmatic)? E.A.Nida không cho bọn họ một câu trả lời ví dụ về vụ việc này. 3. Phục nguyên: tái chế lại câu chữ của thông điệp địa thế căn cứ trên các cơ cấu phân tử nhân của ngôn ngữ gốc. Nói một cách đơn giản dễ dàng là tra cứu ra kết cấu thích phù hợp trong ngôn ngữ tiếp nhận để dịch thông điệp trong ngôn từ gốc.3.4. Tôi cho rằng đóng góp quan trọng nhất của E.A. Nida vào giải thích dịch nằm ở chỗ ông nhấn mạnh vấn đề rằng khi dịch ngôn từ quy chiếu của thông điệp gốc (referential nội dung of the message) bọn họ không cân nhắc những cụm từ ví dụ (precise words) hay gần như đặc ngữ (idoms). Bọn họ quan tâm đến những tập hợp hồ hết thành tố (sets of componets). E.A. Nida nhấn mạnh vấn đề "Nói mang lại đúng, chúng ta không dịch phần đa từ, chúng ta dịch phần nhiều bó các nét thành tố"1 Nghĩa là những từ chỉ là những cơ chế chuyên chở hầu như thành tố ý nghĩa sâu sắc (componets of meaning). Vị đó, lúc dịch từ văn bạn dạng gốc thanh lịch văn bản mục tiêu, họ dịch những thành tố ý nghĩa sâu sắc chứa đựng vào từ chứ không hẳn dịch bạn dạng thân những từ đó. E.A.Nida đối chiếu từ với đông đảo Vali, còn quần áo bên trong Vali kia là các thành tố nghĩa. Ðiều này mang đến hệ quả là vấn đề cốt yếu không phải là vali mà là các quần áo mặt trong. Như vậy bài toán dịch thuật giống như việc lấy quần áo từ va li này quăng quật sang vali khác. Ðiều quan trọng đặc biệt là các quần áo đó gồm đến được nơi đến bình yên hay không. ( nghĩa là không xẩy ra hư hao, sứt mẻ gì). "Ðiều đặc biệt không cần là đều từ đặc thù nào này sẽ làm ngừng việc chuyên chở đều thành tố nghĩa, mà thiết yếu ở điểm bắt buộc chuyển đi, về khía cạnh từ vựng, đúng số đông thành tố nghĩa rất cần được chuyển." .1 Sách đang dẫn, trang 91 173.5 Ðiều E.A.Nida vừa nói hoàn toàn phù hợp với cách thức giao tiếp hiện đại.Nhưng cách dịch của ông chỉ hoàn toàn có thể áp dụng cho bài toán dịch các phong cách ngôn ngữ công nghệ hay hàn lâm, tức thị thông điệp nội dung quan trọng đặc biệt hơn hiệ tượng chuyển giao thông vận tải điệp đó. Mặc dù nhiên, so với phong biện pháp văn học - bề ngoài chuyển giao thông vận tải điệp ít nhất cũng đặc trưng bằng tốt hơn nội dung được chuyển nhượng bàn giao thì kim chỉ nan của E.A.Nida hoàn toàn không phù hợp. Mặc dù vậy, sự so sánh của ông về quá trình dịch thuật làm cho ba tiến trình chính như được biểu hiện ở bên trên là không còn sức có ích cho rất nhiều người bắt đầu làm công tác phiên dịch. Peter Newmark chỉ dẫn nhận xét tổng quan tiền như sau: "Bởi vì yếu tố chủ chốt khi quyết định phương thức dịch là tầm quan trọng đặc biệt nội trên của từng đơn vị chức năng ngữ nghĩa trong văn bạn dạng nên giỏi đại đa số các văn phiên bản đòi hỏi phải dịch theo phương thức giao tiếp là cách thức ngữ nghĩa. đa số tác phẩm không hẳn là văn học, như báo chí, báo cáo, văn công nghệ kỹ thuật, sự thương lượng thư từ ko mang màu sắc cá nhân, văn chương tuyên truyền, quảng cáo, yến thị, văn tiêu chuẩn hoá đái thuyết dân dã - tất cả là nguyên vật liệu tiêu biểu tương thích cho câu hỏi dịch theo cách thức giao tiếp. Trái lại, phần nhiều lời tuyên bố độc đáo, trong số ấy ngôn ngữ tính chất của bạn viết hay người nói cũng quan trọng như nội dung, cho dù đó là văn triết học, tôn giáo, chính trị, khoa học kỹ thuật giỏi văn học, phần nhiều phát biểu như vậy rất cần phải được dịch theo phương thức ngữ nghĩa".1 1 Peter Newmark, Approaches lớn Translation (1989), Prentice Hall, trang 44 18Tác giả có chia ví dụ phiên bản dịch bài phát biểu của tướng mạo De Gaulle quý phái tiếngAnh (do Spears dịch năm 1966)Nguyên tác giờ đồng hồ Pháp như sau:"Infiniment plus que leur nombre, ce sont les chars, les avions, la tactique desAllemands qui nous font reculer. Ce sont les chars, les avions la tactique desAllemands qui ont surpris nos chefs au point de les amener là où ils en sontaujourd"hui"Dịch giáp sang Việt ngữ, ta có:Spears dịch thoát sáng tiếng Anh như sau :.Peter Newmark cũng gật đầu rằng giả dụ xét từ gốc do cách thức giao tiếp thìbản dịch của Spears trọn vẹn có giá trị. Tuy nhiên theo, theo Peter Newmark,với hồ hết câu tuyên bố quan trọng, như của De Gaulle, đồng thời với theo 19 đặc điểm dung dị (simplicity), mà lại rắn rỏi (rawnesand starkness) rất tính chất trong lối nói của vị tướng mạo Pháp này, ta buộc phải dịch theo phương thức ngữ nghĩa là dịch sát, như sau: 3.6. Theo ý bạn, rất nặng nề mà nói đề nghị theo cách thức nào khi hợp tác vào công tác dịch thuật. Trong thực tế dịch đưa thường cân nhắc, tuỳ nghi lựa chọn theo văn cảnh, câu này buộc phải dịch thoát, câu kia yêu cầu dịch sát, ngay trong thuộc đoạn văn. Ví như đọc đoạn văn sau đây chúng ta có cảm hứng như đó không phải là một bản dịch, mà là một trong những sáng tác thiệt sự. "Mặt trời đã lặn xuống ở bên đó rặng núi. Từ bỏ lâu, shop chúng tôi đi trong láng tối. Thốt nhiên em nhỏ xíu đưa tay chỉ cho tôi quan sát một túp lều tranh bên sườn đồi. Túp lều im ngắt: nếu không tồn tại một làn khói mỏng manh toả lên, thì tưởng như thể nhà vô chủ. Làn khói đìu hiu gờn gợn color lam trong láng tối, rồi vươn lên rubi óng vào đám mây trời" Nguyên tác Pháp văn của André Gide trong thắng lợi La Symphonie Pastorale: "Le soleil se couchait et nous marchions depuis longtemps dans l"ombre, lorsque enfin ma jeune guide m"indiqua du doigt, à flanc de coteau, une chaumière qu"on eưt pu croire inhabité, sans un mince filet de fumée qui s"en échappait, bleuissant dans l"ombre, puis blondissant dans l"or du ciel". Ví dụ dịch giả đã "tái chế" lại trọn vẹn nguyên tác, tất cả phương diện cấu trúc lẫn trường đoản cú vựng, sửa thay đổi lỗi ngắt và chấm câu. Có thể nói rằng đây là 1 đoạn văn mang phong thái văn học tập được dịch theo lối "chuyên nghĩa" (transposition) mà cả A.E.Nida với Peter Newmark hầu như đề cao. Bài Hoàng Hạc thọ ( của Thôi Hiệu) vì Tản Ðà từ thời điểm cách đây gần một nạm kỷ vẫn luôn là tuyệt phẩm chưa phiên bản dịch nào qua phương diện được, thậm chí thỉnh thoảng kịch đưa còn tái tạo ra một "bản dịch" 20